Een zompige Zegge vol water

Een kleine 60 jaar geleden bekommerde zich nog bijna niemand over natuurbehoud en bescherming van diersoorten. Vlaanderen bijvoorbeeld had nog geen natuurreservaten, maar de toenmalige directeur van de KMDA, Walter van den Bergh, speelde wel al met het idee. Op 15 november 1952 was het zover. Met de aankoop van De Zegge door de KMDA, was het eerste Vlaamse natuurreservaat een feit.
De KMDA heeft sinds de aankoop in 1952, en later onder deskundige leiding van Marcel Verbruggen, alles in het werk gesteld om dit bijzonder laagveengebied tot een volwaardig natuurreservaat te ontwikkelen en het verder uit te breiden. Dankzij het intensieve beheer, dat enkel mogelijk is door de inzet van de vaste medewerkers en vele vrijwilligers, konden veel bijzondere planten en dieren behouden blijven voor De Zegge. Door het beheer, dat streeft naar een brede landschappelijke diversiteit, probeert de KMDA niet enkel de natuurwaarden van De Zegge te handhaven, maar deze ook uit te breiden. In De Zegge groeien niet minder dan 24 plantensoorten die vermeld staan in de Rode Lijst van planten in Vlaanderen. Noemenswaardig is de aanwezigheid van zeer zeldzame planten zoals het waterlepeltje, het klimopklokje en moerashertshooi. Daarnaast broeden er er veel bijzondere vogelsoorten waaronder de waterral, de zomertaling, de wespendief en de havik. Het porseleinhoen en de zeer zeldzame roerdomp hebben in het recente verleden ook in De Zegge gebroed, maar helaas niet regelmatig.
De Zegge is bovendien bijzonder waardevol omdat het reservaat de enige populatie Ringslangen van Vlaanderen herbergt. In 1968 werden 9 volwassen ringslangen uit Noord Frankrijk geherintroduceerd in de Zegge en er worden elk jaar weer meer dieren waargenomen. Het gebied is een uitermate geschikt biotoop voor ringslangen door de open waterplassen en ruigten die afgewisseld worden met zonnige plekken, het rijke voedselaanbod, en de aanwezigheid van voldoende schuilplaatsen. Op verschillende plaatsen buiten het reservaat werden de afgelopen jaren weer ringslangen of vervellingen teruggevonden.
Om het beheer van het nog steeds groeiend reservaat doeltreffend te kunnen blijven doen, moet gezocht worden naar efficiëntere beheersmaatregelen. Aangezien zowel de kwantiteit en kwaliteit van het water van cruciaal belang is voor De Zegge, bestuderen we al enkele jaren in een gezamenlijk onderzoeksproject met de Universiteit Antwerpen de waterhuishouding binnen het gebied. In het kader van dit lange-termijnonderzoek in samenwerking met de onderzoeksgroep van Prof. Dr. Patrick Meire, worden al vanaf 2004 de waterniveaus gemeten, en grondwaterstalen en oppervlaktewaterstalen genomen voor een gedetailleerde analyse van waterkwaliteit. De resultaten van dit onderzoek zullen op termijn gebruikt worden om een nieuw en gepast beheersplan voor de toekomst op te stellen, en de Zegge zo optimaal mogelijk te kunnen behouden als parel in de kroon van de KMDA.

Zjef Pereboom, Steven Vansteenkiste (met dank aan Marcel Verbruggen)
foto: Lieve Geens

De Zegge onder de loupe

De Universiteit Antwerpen en de KMDA hebben in het kader van een wetenschappelijk samenwerkingsproject enkele jaren geleden een uitgebreid meetnet opgezet in en rond De Zegge. Het doel hiervan is om inzicht te krijgen in hoe de bodemsamenstelling en het grond- en oppervlaktewater gerelateerd zijn aan de natuurwaarden in De Zegge.


De eerste voorlopige resultaten maken duidelijk dat het grondwater van groot van belang is voor de aanwezigheid van zeldzame plantensoorten. De meest bedreigde planten komen voornamelijk voor op die plaatsen waar het grondwaterpeil het hele jaar door hoog is. De resultaten maken vooral ook duidelijk dat er nog grote hiaten in onze kennis zijn. Om deze ten dele in te vullen is het meetnet begin dit jaar met enkele peilbuizen uitgebreid. Hierbij zijn twee diepe peilbuizen geplaatst zodat ook informatie wordt gekregen van het grondwater uit de diepere lagen. Verder is nu ook gestart met het onderzoek naar het oppervlaktewater dat langs en door De Zegge stroomt. Belangrijke factoren zoals kwaliteit van het water, de waterdiepte en de stroomsnelheid worden verscheidene malen per jaar gemeten.


Het verzamelen van deze gegevens is erg belangrijk voor het behoud van De Zegge. De resultaten tot nu toe tonen aan dat het grondwater dat in De Zegge aan de oppervlakte komt zeer arm is aan voedingsstoffen en dat is gunstig voor het voortbestaan van de zeldzame planten in het gebied. Het oppervlaktewater rond De Zegge blijkt echter grote hoeveelheden voedingsstoffen te bevatten, hetgeen weer negatieve gevolgen heeft voor de natuur. Deze nieuwe onderzoeken stellen ons dus in staat in de gaten te houden of het “vervuilde” oppervlaktewater het schone grondwater niet beïnvloedt of, erger nog, zelfs vervangt. Dit laatste is niet onrealistisch aangezien het lager gelegen landbouwgebied ten noorden van de Zegge het grondwater kan wegtrekken. Dit zou rampzalig zijn voor de aanwezige natuurwaarden in De Zegge. Het is dus een noodzaak om genomen kunnen worden en mogelijke negatieve invloeden op de bijzondere natuurwaarden tot een minimum kunnen beperken. Het verder uitgebreide meetnet kan ons daarbij uitstekend helpen.


Hans Backx | Steven Vansteenkiste